Sociale media voorbij traditionele nieuwsbronnen wereldwijd

Pak je telefoon. Waar kijk je als eerste wanneer er iets groots gebeurt? Voor een groeiend aantal mensen wereldwijd is het antwoord niet langer de televisie of de voorpagina, maar de nieuwsfeed op sociale media.

Die verschuiving is meer dan een anekdote. Het Reuters Institute in Oxford ondervroeg 100.000 mensen in 48 landen en ontdekte dat 54% aangaf in de afgelopen dagen minstens één keer sociale media te hebben gebruikt voor nieuws, waarmee het de 51% passeerde die naar traditionele kanalen zoals tv, radio of nieuwssites ging. Mensen konden meer dan één bron kiezen, maar de richting is duidelijk: directheid en directe toegang winnen het nu van de oude poortwachters.

Wereldwijd noemde 30% van de respondenten sociale platforms of videonetwerken als hun belangrijkste wekelijkse nieuwsbron, tegenover 22% in 2020. Bij mensen van 18 tot 24 jaar stijgt dat cijfer naar 52%. Korte aandachtsspanne? Misschien. Of een grotere behoefte aan content die beweegt op het tempo van de volgende scroll.

Waarom die stijging? Gedragingen veranderden tijdens de pandemie en zijn niet volledig teruggedraaid. Traditionele kanalen zagen sinds 2020 een gestage daling in bereik. Veel gebruikers zeggen dat sociale platforms simpelweg beter zijn om snel ontwikkelende verhalen te volgen. Anderen geven toe dat ze gewoon minder tv kijken dan vroeger.

Context is ook belangrijk. In landen waar sociale platforms het publieke gesprek domineren, komt frustratie over hoe traditionele media oorlogen en crises behandelen vaak voor. Bijna 40% van de mensen onder de 35 in de enquête zei dat sociale media de beste manier is om conflicten zoals in Iran of Gaza te volgen, terwijl oudere groepen nog steeds vertrouwen op televisie en gevestigde nieuwssites.

Dat is niet overal hetzelfde. Traditionele media blijven de voorkeur in landen als het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Zweden, Finland, Tsjechië, Oostenrijk, België, Nederland, Ierland en Kroatië, evenals in verschillende Aziatische markten. Vertrouwen in lang bestaande instellingen en een lagere afhankelijkheid van individuele contentmakers houden traditionele merken in deze landen overeind.

Onderzoekers benadrukken dat dit geen instorting is maar een geleidelijke herschikking. Toch doet het tempo ertoe: we zien een mijlpaal in communicatie zich ontvouwen. Nieuwe tools compliceren het beeld steeds meer. Kunstmatige intelligentie heeft al invloed op het landschap: 10% van de mensen zei dat ze AI als nieuwsbron hadden gebruikt in de afgelopen week, een klein maar veelzeggend spoor.

Wat betekent dit voor journalisten en redacties? Ze staan voor een keuze die tegelijk voor de hand ligt en urgent voelt: inzetten op kwaliteit en verificatie, of het verhaal overlaten aan snelheid en spektakel. Velen zullen beide proberen en experimenteren met formats die werken in feeds zonder nauwkeurigheid op te geven.

Het uiteindelijke resultaat zal de publieke opinie, het maatschappelijke debat en de snelheid waarmee misinformatie zich verspreidt bepalen. Sociale platforms zijn het dorpsplein geworden, maar ze zijn ook een lawaaierige bazaar. Hoe we die mix navigeren, en hoe platforms, regelgevers en redacties zich aanpassen, zal het volgende hoofdstuk van het informatietijdperk bepalen.